درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس ششم

در سال‌های گذشته آموختید که ایران از شمال و جنوب به دریاها دسترسی دارد.

دریاها گودال‌های پر از آبی هستند که به اقیانوس‌ها راه دارند.

اقیانوس‌ها پهنه‌های بسیار بزرگ آبی کره‌ی زمین هستند.

با کمک معلم، یک کره‌ی جغرافیایی را به کلاس بیاورید و دریاها و اقیانوس‌ها را روی آن پیدا کنید و نشان دهید.

دریای خزر

دریای خزر در واقع یک دریاچه است؛ امّا به آن دریا می‌گویند آیا می‌دانید چرا؟

دریای خزر در طول تاریخ، نام‌های گوناگونی مانند دریای گیلان، دریای مازندران، دریای قزوین و دریای گرگان و... داشته است. در نقشه‌های خارجی این دریا کاسپین نامیده می‌شود.

عمق دریای خزر در نواحی شمالی آن بسیار کم است به طوری که در بعضی نواحی به کمتر از 10 متر می‌رسد امّا در نواحی جنوبی نزدیک به ایران، عمق آن بیش از 1000 متر است. میزان شوری آب دریای خزر از دیگر دریاها و اقیانوس‌ها کمتر است. رودهایی که از ایران به این دریا می‌ریزند، جلگه‌ی حاصلخیزی را در طول ساحل دریا به‌وجود آورده‌اند. به نقشه توجّه کنید و پاسخ دهید:

 - چند رود که به دریای خزر می‌ریزند، نام ببرید.
 - دریای خزر، ایران را به کدام کشورها مربوط می‌کند؟ کشورهای قزاقستان، ترکمنستان، آذربایجان و روسیه

خلیج فارس

به پیشروی آب دریاها در خشکی خلیج می‌گویند.به نقشه دقت کنید؛ خلیج فارس، پیشروی آب دریای عمّان و اقیانوس هند در خشکی‌های ایران و عربستان است. ساحل خلیج فارس از دهانه‌ی اروند رود تا بندرعباّس امتداد یافته است.

در کناره‌های خلیج فارس بریدگی‌های عمیقی وجود دارد که ساکنان اطراف به آنها خور می‌گویند. خورها برای ایجاد بندر و پهلو گرفتن کشتی‌ها بسیار مناسب هستند.

شوری آب خلیج فارس از دریای عمّان بیشتر است؛ امّا عمق خلیج فارس از دریای عمّان بسیار کمتر است و به‌طور متوسّط 30 متر عمق دارد. در خلیج فارس جزیره‌های بزرگ و کوچکی سر از آب بیرون آورده‌اند که بسیاری از آنها متعلّق به ایران هستند.

دریای عمّان

ساحل دریای عمّان از بندرعباّس تا بندر گواتر امتداد دارد. دریای عمّان به اقیانوس هند راه دارد.

عمق این دریا به سمت اقیانوس بیشتر می‌شود و در اطراف چابهار به حدود 3000 متر می‌رسد. خلیج فارس از طریق یک آبراهه به دریای عمّان وصل می‌شود.

- به آبراهه‌ای که دو دریا را به هم وصل می‌کند، تنگه می‌گویند.

به نقشه توجّه کنید و پاسخ دهید:

- تنگه‌ای که خلیج فارس را به دریای عمّان مربوط می‌کند؟ هرمز
- چند رود که به دریاهای جنوب می‌ریزند؟ کارون، اروند رود، جراحی، هندیجان، رود مند، رود شور، سرباز
- جزیره‌های کشور ما در خلیج فارس و بزرگ‌ترین جزیره را نشان دهید و نام ببرید. لارک، قشم، تنب بزرگ، تنب کوچک، سیری، ابوموسی، بنی فرور، کیش، هندورابی، لاوان، خارک و خارکو. بزرگترین جزیره قشم است.

خلیج فارس و دریای عمّان، کشور ما را به همسایگان جنوبی مربوط می‌کنند.

- ایران از طریق خلیج فارس با کدام کشورها همسایه است؟ بحرین، قطر، عربستان، کویت، عراف، امارات
- فعّالیت 2 را انجام دهید.